Historia Jodłówki

Krzysztof Wolski, "Nieistniejące dwory z okolic Jarosławia" w: Rzeszowska Teka Konserwatorska Tom II, Rzeszów 2000

Wieś położona jest u krańców dawnego powiatu jarosławskiego, już na Pogórzu, z dala od dobrych terenów gleb lessowych, na obszarach glinek górskich pasma rzeszowsko-przemyskiego. Z pobliskich wzgórzy spływają drobne strugi do rzeczki Jodłówki, od której miejscowość wzięła swą nazwę. Dosłownie "Jodłówka" oznacza potok, rzeczkę płynącą w lesie jodłowym. Jodła zaś przważała dawniej (obok buka) w drzewostanie tutejszej, pierwotnej szaty leśnej.

Początków powstania wsi należy się dopatrywać w okresie wzmożonej kolonizacji dóbr Konstantego herbu Korczak, właściciela Rozborza Okrągłego (ówcześnie nazywanego Starym), na obszarze rozciągającym się na późniejszych gruntach dworskich, w pobliżu cieków wodnych, po granice gruntów Rzeplina i dzisiejszej Świebodnej. Z tej najdawniejszej osady pozostała jeszcze nazwa terenowa "Rogówka", a w pobliżu drogi do Rzeplina stojący w polu, chylący się ku upadkowi drewniany krzyż, usytuowany w miejscu, gdzie dawniej stała cerkiew (zresztą juz w roku 1800 spróchniała i rozebrana). W kierunku południowym zabudowa wsi ciągnęła się w górę, lewym brzegiem rzeczki Jodłówki, prawdopodobnie aż do ujścia potoku płynącego od terenu późniejszego kościoła. Szlakiem komunikacyjnym była droga biegnąca twardym, szutrowym dnem rzeczki (ten odcinek drogi zachował swą funkcję aż do lat 50. XX wieku).

Pierwotny dwór sołtysi i przynależny do niego folwark leżały akurat w miejscu późniejszego dworu w Jodłówce. Właścicielem sołectwa w pierwszej połowie XV wieku był szlachcic herbu Gryf, będący zarazem właścicielem sołectwa w Kosinie. Owi Gryfici z Kosiny trudnili się zakładaniem nowych wsi i również posiadali sołectwa, np. w Łopuszce Wielkiej i Świebodnej. Już 15 października 1436 r. w sądzie w Przemyślu stanęła sprawa wykupu sołectwa w Jodłówce przez właścicieli Pruchnika. Sołtys jodłowski, szlachetny de Kosina, zobowiązał się ustąpić z sołectwa Pruchnickim za określoną, jednak wyraźnie niewymienioną sumę. Nie pozwala to na próbę określenia ówczesnej wielkości wsi Jodłówka poprzez porównanie z wartością sołectw w innych wsiach.

W połowie XV wieku Jodłówka należała do Piotra Pruchnickiego, kasztelana przemyskiego w latach 1449-1460, a po jego śmierci oraz podziale dóbr mięszy synów dokonanym w roku 1469 do Rafała Prucnickiego, żonatego (secundo voto) z Barbarą Herburtówną z Felsztyna. Rafał Pruchnicki już w roku 1465 objął Jodłówkę i wtedy to wzmiankowano po raz pierwszy lokalizację nowej wsi zwanej Skokowa. Wieś ta mogła być lokowana bardzo rozlegle, aż do granic majątków przynależnych do Dubiecka, własności Stanisława Kmity, dziedzica dóbr Dubiecko. Granica przebiegała szczytem górskim.

O ile dotychczasowe nadziały ról Jodłówki znajdowały sie po lewej stronie rzeczki Jodłówki, to nadziały rolne wsi Skokowa znajdowały się głównie po stronie prawobrzeżnej, także nad potokiem wpływającym do rzeczki Jołówki po prawej stronie (tuż koło drogi ku działowemu gościńcowi). Jeszcze w połowie XIX wieku przy sporządzaniu map katastralnych wszystkie te pola określono jako łany skokowskie. Dzierżawcza forma nazwy "Skokowa" może nasuwać przypuszczenie, że ta część wsi mogła pierwotnie nosić nazwę "Skokowa Wola".

[...]

Zabudowa obszaru dworskiego w Jodłówce w połowie XIX wieku na podstawie katastru galicyjskiego

Zabudowa obszaru dworskiego w Jodłówce w połowie XIX wieku na podstawie katastru galicyjskiego.

W drugiej ćwierci XIX w. majątek objął Edward Zaklika, po którym, wraz z Hawłowicami Górnymi odziedziczył Jodłówkę Kazimierz Zaklika (zmarły w 1885 r.), żonaty z Heleną Kotkowską. Jodłówka około roku 1880 miała w całości obszar 2 046 morgów, z czego na obszar dworski przypadało 860 morgów. Z tego połowę stanowił las, a resztę ziemie orne, łąki i pastwiska (w dwu folwarkach: dolnym u granic Rozborza i górnym, liczącym 90 morgów, położonym pod lasem u granic Huciska Nienadowskiego). W latach 1864-1871 wystawiono w Jodłówce nowy, murowany kościół pod wezwaniem NMP Pocieszycielki i Orędowniczki. Natomiast cerkiew została z powodu starości rozebrana, a pochodzące z rozbiórki drewno rozsprzedano w 1800 roku.

Po Kazimierzu Zaklice pozostały dwie córki. Jeszcze podczas ich małoletniości "opieka" rozsprzedała majątek, podzieliwszy go wsześniej na połowę. Stąd w imieniu małoletniej Ireny Marii Zakliczanki "opieka" sprzedała 19 lipca 1900 roku majątek Jodłówka w połowie Włodzimierzowi Bieniewskiemu, a w połowie B. Fleszarowi, którego w 1904 r. spłacił Bieniewski. Po I wojnie światowej, w latach 20. XX w., Włodzimierz Bieniewski rozparcelował dwór dolny, zostawiając sobie folwark górny i las. Dom we dworze z kawałkiem ogrodu przekazał ss. Służebniczkom Rodziny Marii, te zaś resztówkę tę sprzedały w latach 80. XX w., a nowy nabywca rozebrał dwór na materiał ("na kamień").


Copyright © 2008 - 2010, All rights reserved.
Jeśli chcesz wykorzystać materiały znajdujące się na tej stronie (tekst, grafikę) poproś Autora.

XHTML, CSS, Jesteś 6275 Gościem tej strony.